Tranh chấp hợp đồng: Cách giải quyết, thời hiệu và hồ sơ 2026

Cập nhật tháng 7/2026 bởi Luật sư Phạm Xuân Dương – Công ty Luật TNHH Đại Việt.

Tranh chấp hợp đồng phát sinh khi một hoặc nhiều bên không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc có cách hiểu khác nhau về quyền và nghĩa vụ đã thỏa thuận. Muốn xử lý hiệu quả, các bên cần kiểm tra ngay hiệu lực hợp đồng, chứng cứ thực hiện, thời hiệu, điều khoản giải quyết tranh chấp và khả năng thu hồi tài sản.

Bài viết này hướng dẫn cách đánh giá vụ việc, lựa chọn thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc Tòa án; đồng thời cung cấp danh mục hồ sơ cần chuẩn bị và những sai sót thường gặp.

1. Tranh chấp hợp đồng là gì?

Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015 xác định hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Từ đó, tranh chấp hợp đồng có thể hiểu là bất đồng về việc giao kết, hiệu lực, giải thích, thực hiện, sửa đổi, chấm dứt hợp đồng hoặc trách nhiệm phát sinh khi một bên vi phạm nghĩa vụ.

Tranh chấp có thể xuất hiện trước khi hợp đồng được ký, trong quá trình thực hiện hoặc sau khi hợp đồng đã chấm dứt. Không phải mọi vi phạm đều cần khởi kiện ngay; nhưng việc chậm đánh giá có thể làm mất chứng cứ, hết thời hiệu hoặc khiến bên vi phạm tẩu tán tài sản.

2. Những loại tranh chấp hợp đồng phổ biến

• Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa, giao nhận, chất lượng và thanh toán.
• Tranh chấp hợp đồng cung ứng dịch vụ, gia công, đại lý, phân phối và logistics.
• Tranh chấp hợp đồng vay tài sản, tín dụng, bảo lãnh, đặt cọc và thế chấp.
• Tranh chấp hợp đồng xây dựng, nghiệm thu, khối lượng phát sinh và bảo hành.
• Tranh chấp hợp đồng hợp tác kinh doanh, góp vốn, chuyển nhượng vốn hoặc cổ phần.
• Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán hoặc thuê bất động sản.
• Tranh chấp hợp đồng lao động, chuyển giao công nghệ, li-xăng và nhượng quyền thương mại.
• Tranh chấp hợp đồng có yếu tố nước ngoài.

Mỗi nhóm hợp đồng có quy định chuyên ngành khác nhau. Vì vậy, không nên chỉ căn cứ vào tên hợp đồng; cần xác định bản chất giao dịch, mục đích của các bên và nghĩa vụ thực tế đã thực hiện.

3. Nguyên nhân thường dẫn đến tranh chấp

3.1. Hợp đồng thiếu hoặc không rõ điều khoản quan trọng

Các bên không quy định rõ đối tượng, tiêu chuẩn chất lượng, tiến độ, nghiệm thu, thời điểm thanh toán, phạt vi phạm, bồi thường, bất khả kháng hoặc cơ quan giải quyết tranh chấp. Khi phát sinh sự kiện ngoài dự kiến, mỗi bên diễn giải hợp đồng theo hướng có lợi cho mình.

3.2. Người ký không đúng thẩm quyền

Người ký không phải đại diện theo pháp luật, không có giấy ủy quyền hợp lệ hoặc ký vượt quá phạm vi đại diện. Đây là vấn đề có thể ảnh hưởng đến hiệu lực và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

3.3. Vi phạm nghĩa vụ thực hiện hoặc thanh toán

Một bên giao hàng chậm, giao sai chất lượng, không hoàn thành công việc; bên kia chậm thanh toán, từ chối nghiệm thu hoặc đơn phương chấm dứt không đúng căn cứ.

3.4. Thay đổi hoàn cảnh và sự kiện bất khả kháng

Thiên tai, dịch bệnh, thay đổi chính sách, đứt gãy nguồn cung hoặc biến động lớn về thị trường có thể ảnh hưởng đến khả năng thực hiện. Tuy nhiên, không phải mọi khó khăn đều được coi là bất khả kháng hoặc là căn cứ miễn trách nhiệm.

4. Cần làm gì ngay khi phát sinh tranh chấp?

1. Ngừng làm phát sinh thêm rủi ro: rà soát việc tiếp tục giao hàng, thanh toán, bàn giao tài sản và quyền truy cập hệ thống.
2. Bảo toàn chứng cứ: sao lưu hợp đồng, phụ lục, email, tin nhắn, biên bản, hóa đơn, chứng từ, dữ liệu điện tử và tài liệu giao nhận.
3. Xác định mục tiêu: tiếp tục hợp đồng, thu hồi công nợ, nhận lại tài sản, buộc thực hiện nghĩa vụ, phạt vi phạm, bồi thường hoặc chấm dứt giao dịch.
4. Kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp: xác định có thỏa thuận trọng tài hay lựa chọn Tòa án, luật áp dụng và địa điểm giải quyết hay không.
5. Tính thời hiệu: xác định thời điểm quyền, lợi ích bị xâm phạm và các sự kiện có thể làm bắt đầu lại hoặc kéo dài thời hiệu.
6. Gửi thông báo vi phạm: nêu rõ nghĩa vụ bị vi phạm, chứng cứ, yêu cầu khắc phục và thời hạn trả lời.
7. Đánh giá tài sản của bên có nghĩa vụ: cân nhắc biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có nguy cơ tẩu tán hoặc thay đổi hiện trạng tài sản.

5. Bốn phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng

5.1. Thương lượng

Các bên trực tiếp trao đổi để thống nhất phương án xử lý. Ưu điểm là nhanh, ít tốn kém và có thể duy trì quan hệ kinh doanh. Kết quả thương lượng nên được lập thành biên bản hoặc thỏa thuận có người có thẩm quyền ký, quy định rõ số tiền, thời hạn, chế tài và hậu quả nếu không thực hiện.

5.2. Hòa giải

Một bên trung gian độc lập hỗ trợ các bên tìm giải pháp. Hòa giải phù hợp khi hai bên vẫn muốn hợp tác nhưng không thể tự thu hẹp bất đồng. Cần làm rõ giá trị ràng buộc và thủ tục công nhận kết quả hòa giải trong từng trường hợp.

5.3. Trọng tài thương mại

Trọng tài chỉ có thẩm quyền khi có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và tranh chấp thuộc phạm vi pháp luật cho phép. Phương thức này thường được doanh nghiệp lựa chọn vì tính bảo mật, linh hoạt và phán quyết có tính chung thẩm. Trước khi nộp đơn cần kiểm tra chính xác tổ chức trọng tài, quy tắc tố tụng, số lượng trọng tài viên và phạm vi thỏa thuận.

5.4. Tòa án

Tòa án giải quyết theo thẩm quyền và thủ tục tố tụng dân sự. Đây là lựa chọn phổ biến khi không có thỏa thuận trọng tài hợp lệ hoặc khi cần sử dụng cơ chế tố tụng, thu thập chứng cứ và thi hành án của Nhà nước. Việc xác định đúng loại tranh chấp, cấp Tòa án và thẩm quyền theo lãnh thổ là điều kiện quan trọng để tránh hồ sơ bị trả lại hoặc chuyển vụ án.

6. Nên chọn Tòa án hay trọng tài?

Lựa chọn nào phù hợp phụ thuộc vào hợp đồng, giá trị tranh chấp, tính bảo mật, yếu tố nước ngoài, nhu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp và khả năng thi hành kết quả.

7. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng

Đối với tranh chấp hợp đồng dân sự, Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện là 03 năm kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Đối với tranh chấp thương mại, Điều 319 Luật Thương mại 2005 quy định thời hiệu khởi kiện thông thường là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác.

Thời hiệu phải được đánh giá theo đúng bản chất tranh chấp. Một số yêu cầu có thể áp dụng thời hiệu riêng; đồng thời cần xem xét thời gian không tính vào thời hiệu, bắt đầu lại thời hiệu và việc bên có nghĩa vụ thừa nhận hoặc thực hiện một phần nghĩa vụ.

8. Có thể yêu cầu những gì khi bên kia vi phạm?

Tùy hợp đồng và căn cứ pháp luật, bên bị vi phạm có thể yêu cầu một hoặc nhiều biện pháp:

• Buộc tiếp tục thực hiện đúng hợp đồng.
• Thanh toán tiền, giao tài sản hoặc hoàn trả tài sản đã nhận.
• Phạt vi phạm nếu có thỏa thuận và pháp luật cho phép.
• Bồi thường thiệt hại thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng nếu chứng minh đủ căn cứ.
• Trả lãi do chậm thanh toán hoặc chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền.
• Hủy bỏ, đình chỉ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu có căn cứ.
• Tuyên hợp đồng vô hiệu và giải quyết hậu quả của giao dịch vô hiệu.
• Buộc chịu án phí, phí trọng tài và các chi phí hợp lý khác khi có căn cứ.

Không nên cộng dồn máy móc mọi chế tài. Mỗi yêu cầu phải phù hợp với hợp đồng, loại giao dịch và chứng cứ thiệt hại.

9. Hồ sơ giải quyết tranh chấp hợp đồng

• Hợp đồng, phụ lục, báo giá, đơn đặt hàng và tài liệu sửa đổi.
• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy ủy quyền và tài liệu chứng minh thẩm quyền người ký.
• Biên bản giao nhận, nghiệm thu, đối chiếu công nợ, hóa đơn và chứng từ thanh toán.
• Email, tin nhắn, dữ liệu điện tử và bản ghi trao đổi có nguồn gốc hợp pháp.
• Thông báo vi phạm, yêu cầu thanh toán, biên bản làm việc và phản hồi của bên kia.
• Tài liệu chứng minh thiệt hại và quan hệ nhân quả giữa vi phạm với thiệt hại.
• Thỏa thuận trọng tài hoặc điều khoản lựa chọn Tòa án nếu có.
• Đơn khởi kiện/đơn kiện và tài liệu chứng minh đã hoàn thành thủ tục tiền tố tụng bắt buộc, nếu pháp luật hoặc hợp đồng yêu cầu.

Tài liệu bằng tiếng nước ngoài cần được xử lý theo yêu cầu về dịch thuật, chứng thực hoặc hợp pháp hóa trong từng vụ việc.

10. Quy trình luật sư xử lý một vụ tranh chấp

1. Tiếp nhận hồ sơ và lập danh mục chứng cứ.
2. Xác định quan hệ pháp luật, luật áp dụng, thẩm quyền và thời hiệu.
3. Đánh giá hiệu lực hợp đồng, hành vi vi phạm và trách nhiệm của từng bên.
4. Tính toán yêu cầu tài chính, lãi, phạt vi phạm và thiệt hại.
5. Xây dựng phương án thương lượng và gửi thư yêu cầu.
6. Soạn đơn, chuẩn bị chứng cứ và thực hiện thủ tục tại Tòa án hoặc trọng tài.
7. Tham gia phiên họp, phiên xét xử và xử lý yêu cầu phản tố.
8. Theo dõi việc công nhận, hủy, thi hành phán quyết hoặc thi hành bản án.

11. Những sai lầm làm giảm khả năng thắng kiện

• Chỉ giữ bản chụp hợp đồng nhưng không lưu bản gốc hoặc dữ liệu điện tử.
• Tiếp tục xác nhận công nợ, nghiệm thu hoặc thanh toán mà không bảo lưu quyền.
• Tự ý giữ tài sản, khóa hệ thống hoặc công bố thông tin gây thiệt hại cho bên kia.
• Gửi thông báo sai địa chỉ, sai người đại diện hoặc không chứng minh được việc đã gửi.
• Khởi kiện sai cơ quan có thẩm quyền hoặc bỏ qua thỏa thuận trọng tài.
• Để hết thời hiệu hoặc bỏ lỡ thời hạn tố tụng.
• Yêu cầu bồi thường nhưng không có tài liệu chứng minh thiệt hại.
• Xóa tin nhắn, chỉnh sửa dữ liệu hoặc thu thập chứng cứ trái pháp luật.

12. Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng không công chứng có khởi kiện được không?

Có thể, nếu loại hợp đồng đó không bắt buộc phải công chứng hoặc các điều kiện về hình thức đã được xử lý theo quy định. Cần kiểm tra luật chuyên ngành áp dụng cho giao dịch cụ thể.

Không có hợp đồng giấy thì có giải quyết được không?

Có thể trong nhiều trường hợp. Email, đơn đặt hàng, hóa đơn, chứng từ thanh toán, biên bản giao nhận và dữ liệu điện tử có thể chứng minh giao dịch. Giá trị chứng minh phụ thuộc nguồn gốc, tính toàn vẹn và sự liên quan của tài liệu.

Bên vi phạm không trả lời thông báo thì làm gì?

Nên lưu bằng chứng gửi, kiểm tra thời hiệu và điều khoản giải quyết tranh chấp; sau đó cân nhắc khởi kiện hoặc nộp đơn trọng tài thay vì gửi thông báo lặp lại không có thời hạn.

Có thể vừa yêu cầu phạt vi phạm vừa yêu cầu bồi thường không?

Tùy loại hợp đồng, nội dung thỏa thuận và luật áp dụng. Cần tách rõ căn cứ của khoản phạt, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả.

Thua kiện có phải trả phí luật sư của bên kia không?

Không phải mọi trường hợp. Việc phân bổ chi phí phụ thuộc cơ chế giải quyết, thỏa thuận và căn cứ pháp luật áp dụng.

13. Giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Hà Nội

Đối với khách hàng tại Hà Nội, việc lựa chọn luật sư am hiểu thực tiễn giải quyết tại Tòa án và trọng tài giúp xác định đúng thẩm quyền, chuẩn bị chứng cứ và xây dựng phương án thu hồi tài sản hiệu quả. Công ty Luật TNHH Đại Việt tiếp nhận tư vấn, thương lượng và đại diện giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Hà Nội cho cá nhân, doanh nghiệp trong các lĩnh vực thương mại, xây dựng, vay tài sản, đặt cọc, hợp tác kinh doanh và bất động sản.

Khách hàng có thể làm việc tại Số 9 Vạn Phúc, phường Ngọc Hà, Hà Nội hoặc gửi hồ sơ điện tử để luật sư đánh giá trước. Phạm vi hỗ trợ gồm các phường, xã thuộc thành phố Hà Nội và các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án, cơ quan thi hành án hoặc trung tâm trọng tài có liên quan.

Khi cần luật sư tranh chấp hợp đồng tại Hà Nội, nên chuẩn bị hợp đồng, phụ lục, chứng từ thanh toán, biên bản giao nhận/nghiệm thu, thư từ trao đổi và thông tin tài sản của bên vi phạm. Xem địa chỉ và thông tin liên hệ văn phòng trước khi đến làm việc.

14. Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng

Công ty Luật TNHH Đại Việt hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân từ giai đoạn đánh giá hồ sơ đến thi hành kết quả giải quyết:

• Rà soát hợp đồng, chứng cứ, thẩm quyền và thời hiệu.
• Tư vấn chiến lược thương lượng, thu hồi công nợ và bảo toàn tài sản.
• Soạn thư yêu cầu, biên bản, thỏa thuận giải quyết tranh chấp.
• Đại diện theo ủy quyền làm việc với đối tác và cơ quan có thẩm quyền.
• Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp tại Tòa án hoặc trọng tài.
• Tư vấn thi hành bản án, quyết định và phán quyết trọng tài.

15. Căn cứ pháp lý và nguồn tham khảo

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13.
• Luật Thương mại năm 2005.
• Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 và các sửa đổi có liên quan.
• Luật Trọng tài thương mại năm 2010.
• Quy trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại tại VIAC.

16. Bài viết liên quan

• Nguyên tắc giải quyết tranh chấp hợp đồng.
• Tranh chấp hợp đồng dân sự.
• Tranh chấp hợp đồng thương mại.
• Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa.

Tác giả/chịu trách nhiệm chuyên môn: Luật sư Phạm Xuân Dương – Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại Việt.

Liên hệ: Điện thoại/Zalo 0933 668 166 – Email xuanduong@luatdaiviet.vn.

Nội dung mang tính thông tin chung. Việc xác định thẩm quyền, thời hiệu và yêu cầu khởi kiện phải dựa trên hồ sơ cụ thể và quy định còn hiệu lực tại thời điểm giải quyết.