Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng có thể là 02 năm hoặc 03 năm tùy loại quan hệ và phương thức giải quyết tranh chấp. Việc chỉ nhìn vào tên hợp đồng để chọn thời hiệu rất dễ dẫn đến nhầm lẫn. Doanh nghiệp cần xác định quan hệ thuộc phạm vi của Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại hay luật chuyên ngành, đồng thời kiểm tra thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp thực sự bị xâm phạm.
Trả lời nhanh: thời hiệu là 2 năm hay 3 năm?
- Tranh chấp hợp đồng dân sự: thời hiệu thông thường là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015.
- Tranh chấp thương mại thuộc phạm vi Luật Thương mại: thời hiệu thông thường là 02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, theo Điều 319 Luật Thương mại 2005, trừ trường hợp luật có quy định khác.
- Giải quyết bằng trọng tài thương mại: thời hiệu thông thường là 02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật chuyên ngành quy định khác, theo Điều 33 Luật Trọng tài thương mại 2010.
Đây là các mốc chung. Kết luận cho một vụ việc cụ thể còn phụ thuộc vào chủ thể, mục đích giao dịch, nội dung yêu cầu khởi kiện, thỏa thuận trọng tài và quy định chuyên ngành.
Khi nào áp dụng thời hiệu 03 năm theo Bộ luật Dân sự?
Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm. Mốc tính không mặc nhiên là ngày ký hợp đồng. Thời hiệu bắt đầu từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Ví dụ, hợp đồng quy định bên mua phải thanh toán vào ngày 15/09/2026 nhưng đến hết ngày đó vẫn không thanh toán. Nếu không có thỏa thuận gia hạn hoặc tình tiết khác làm thay đổi mốc vi phạm, thời điểm quyền yêu cầu thanh toán bị xâm phạm thường được xem xét từ khi nghĩa vụ đến hạn mà không được thực hiện.
Quy định 03 năm thường được xem xét đối với tranh chấp hợp đồng dân sự không thuộc trường hợp luật chuyên ngành quy định thời hiệu khác.
Khi nào áp dụng thời hiệu 02 năm theo Luật Thương mại?
Điều 319 Luật Thương mại 2005 quy định thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp thương mại là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ ngoại lệ được luật quy định.
Để xác định có áp dụng Luật Thương mại hay không, cần kiểm tra:
- Chủ thể của giao dịch có phải là thương nhân hay không;
- Giao dịch có nhằm mục đích sinh lợi hay gắn với hoạt động thương mại hay không;
- Quan hệ có thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại hoặc luật chuyên ngành hay không;
- Các bên có thỏa thuận hợp pháp về luật áp dụng và phương thức giải quyết tranh chấp hay không.
Không nên suy luận rằng mọi hợp đồng do doanh nghiệp ký đều đương nhiên có thời hiệu 02 năm. Một doanh nghiệp vẫn có thể tham gia quan hệ dân sự không thuộc phạm vi áp dụng của Luật Thương mại.
Khởi kiện tại trọng tài thương mại có thời hiệu bao lâu?
Theo Điều 33 Luật Trọng tài thương mại 2010, thời hiệu khởi kiện theo thủ tục trọng tài là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật chuyên ngành có quy định khác.
Trước khi nộp đơn, doanh nghiệp phải kiểm tra thêm hiệu lực của thỏa thuận trọng tài. Nếu điều khoản trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện, việc lựa chọn sai cơ quan giải quyết có thể làm mất thời gian trong khi thời hiệu vẫn tiếp tục được xem xét theo quy định.
Cách xác định ngày bắt đầu thời hiệu
Doanh nghiệp nên lập một dòng thời gian gồm các mốc:
- Ngày ký hợp đồng và ngày hợp đồng có hiệu lực;
- Ngày đến hạn thực hiện từng nghĩa vụ;
- Ngày giao hàng, nghiệm thu, xuất hóa đơn hoặc yêu cầu thanh toán;
- Ngày bên kia từ chối thực hiện, thực hiện thiếu hoặc thực hiện sai nghĩa vụ;
- Ngày phát hiện thiệt hại hoặc phát hiện hành vi vi phạm;
- Ngày các bên xác nhận công nợ, thanh toán một phần, thỏa thuận gia hạn hoặc hòa giải;
- Ngày gửi thông báo vi phạm, yêu cầu khắc phục hoặc chấm dứt hợp đồng.
Ngày ký hợp đồng chỉ là điểm bắt đầu quan hệ. Trong đa số tranh chấp, mốc quan trọng hơn là ngày nghĩa vụ đến hạn nhưng không được thực hiện hoặc ngày bên có quyền biết, phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm.
Khi nào thời hiệu có thể bắt đầu lại?
Theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự có thể bắt đầu lại khi:
- Bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ;
- Bên có nghĩa vụ thực hiện xong một phần nghĩa vụ;
- Các bên tự hòa giải với nhau.
Thời hiệu bắt đầu lại từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện tương ứng. Vì vậy, biên bản đối chiếu công nợ, email thừa nhận nghĩa vụ, chứng từ thanh toán một phần hoặc biên bản hòa giải có thể rất quan trọng. Tuy nhiên, giá trị của từng tài liệu phải được đánh giá theo nội dung thực tế, người ký và thẩm quyền đại diện.
Thời gian nào không tính vào thời hiệu?
Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 quy định một số khoảng thời gian không tính vào thời hiệu, trong đó có thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan làm cho chủ thể có quyền không thể khởi kiện trong phạm vi thời hiệu, và một số trường hợp liên quan đến người đại diện.
Không phải mọi khó khăn tài chính, thay đổi nhân sự hoặc quá trình thương lượng đều đương nhiên là căn cứ loại trừ thời gian. Bên viện dẫn phải có tài liệu chứng minh điều kiện pháp luật được đáp ứng.
Hết thời hiệu thì Tòa án có tự từ chối giải quyết không?
Theo khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên hoặc các bên yêu cầu áp dụng thời hiệu và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án hoặc quyết định giải quyết vụ việc.
Điều đó không có nghĩa doanh nghiệp nên chờ sát hoặc quá thời hiệu. Việc nộp muộn làm tăng rủi ro bị phía bên kia yêu cầu áp dụng thời hiệu, đồng thời chứng cứ có thể thất lạc, người phụ trách thay đổi và khả năng thu hồi tài sản giảm.
7 việc doanh nghiệp nên làm trước khi khởi kiện
- Xác định chính xác quan hệ dân sự, thương mại hay chuyên ngành;
- Kiểm tra điều khoản về Tòa án, trọng tài và luật áp dụng;
- Lập bảng thời gian của từng nghĩa vụ và hành vi vi phạm;
- Thu thập hợp đồng, phụ lục, biên bản giao nhận, nghiệm thu, hóa đơn và chứng từ thanh toán;
- Lưu email, tin nhắn, biên bản đối chiếu công nợ và tài liệu thừa nhận nghĩa vụ;
- Tách từng yêu cầu khởi kiện vì mỗi yêu cầu có thể liên quan đến mốc phát sinh khác nhau;
- Rà soát ngay các sự kiện có thể làm thời hiệu bắt đầu lại hoặc thời gian không tính vào thời hiệu.
Luật sư hỗ trợ rà soát thời hiệu và hồ sơ tranh chấp hợp đồng
Việc xác định sai thời hiệu có thể khiến doanh nghiệp lựa chọn sai chiến lược thương lượng hoặc khởi kiện quá muộn. Luật sư của Công ty Luật TNHH Đại Việt hỗ trợ rà soát hợp đồng, phân loại quan hệ pháp luật, xác định mốc vi phạm, đánh giá chứng cứ và lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp.
Đọc thêm: Tranh chấp hợp đồng: cách giải quyết, thời hiệu và hồ sơ và Nguyên tắc giải quyết tranh chấp hợp đồng.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin pháp luật chung, không thay thế ý kiến tư vấn đối với một vụ việc cụ thể. Thời hiệu cần được kiểm tra theo hợp đồng, diễn biến vi phạm, phương thức giải quyết và quy định có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.
Nguồn pháp lý chính thức
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: https://vbpl.vn/bokehoachvadautu/Pages/ivbpq-toanvan.aspx?ItemID=95942
- Luật Thương mại số 36/2005/QH11: https://vanban.chinhphu.vn/default.aspx?docid=14765&pageid=27160
- Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12: https://vanban.chinhphu.vn/?docid=98345&pageid=27160
